Πέμπτη, 30 Οκτωβρίου 2014

Περί της ουσίωσης και της έννοιας της φύσης

Αριστοτέλους, Φυσικής Ακροάσεως, Β΄, 1


Η πραγματεία αυτή του μεγάλου Γερμανού φιλοσόφου του 20ού αιώνα, που συντάχθηκε λίγο χρόνο μετά την ολοκλήρωση του κύριου έργου της μεσοΰστερης περιόδου του στοχασμού του, των «Συμβολών στη φιλοσοφία» (1936-1938), συνίσταται σε μία εξονυχιστική και εμβριθέστατη ερμηνεία του πρώτου κεφαλαίου του βιβλίου Β΄ των Φυσικῶν του Αριστοτέλη. Η βαρύτητα της ερμηνείας τούτης διαφαίνεται ήδη από το γεγονός ότι ο Heidegger δηλώνει ευθύς εξ αρχής ότι θεωρεί το έργο αυτό του Αριστοτέλη «το κρυφό βιβλίο αναφοράς όλης της δυτικής φιλοσοφίας».

Αντικείμενο της χαϊντεγκεριανής ερμηνείας είναι η κεντρική για την αριστοτελική περί φύσεως φιλοσοφία θέση πως η φύση είναι η «ἀρχὴ κινήσεως τῶν φύσει ὄντων». Η ενδελεχής ανάλυση της θέσης αυτής, όπως αναπτύσσεται στο εν λόγω κεφάλαιο των Φυσικῶν, παρέχει στον Heidegger τη δυνατότητα να αναδείξει το, κατά την ερμηνεία του, αυθεντικό περιεχόμενο των κεντρικών εννοιών της αριστοτελικής οντολογίας, όπως της ουσίας, της κατηγορίας, της αλήθειας και του λόγου, της ύλης και της μορφής, της δύναμης, της ενέργειας και της εντελέχειας κ.ά. Η αριστοτελική οντολογία και φυσική φιλοσοφία εμφανίζεται, αφενός μεν, ως η κορύφωση του ελληνικού στοχα­σμού, αφετέρου δε όμως, ήδη ως ο απόηχος πλέον της «πρώτης αρχής» των μεγάλων προσωκρατι­κών φιλοσόφων.

Η πραγματεία Περί της ουσίωσης και της έννοιας της φύσης προσφέρει στον Έλληνα αναγνώστη τη δυνατότητα να προσεγγίσει το στοχασμό του μεσοΰστερου Heidegger υπό το ιδιαίτερο πρίσμα της αντιπαράθεσής του με την αριστοτελική οντολογία, συνάμα δε να γνωρίσει και τούτη την τελευταία στον γόνιμο διάλογό της με το στοχασμό ενός από τους κορυφαίους στοχαστές του 20ού αιώνα. Τα εκτενή προλεγόμενα και τα πολυάριθμα επεξηγηματικά σχόλια του μεταφραστή επιχειρούν να διευκολύνουν την πρόσβαση του Έλληνα αναγνώστη στο μεστότατο και βαθυστόχα­στο αυτό φιλοσοφικό κείμενο.

Περιεχόμενα

Προλεγόμενα του μεταφραστή
Α. Η γένεση, δημοσίευση και θέση της παρούσας πραγματείας στο έργο του Heidegger
Β. Η "στροφή" του στοχασμού του Heidegger από το Είναι και χρόνος στις "Συμβολές στην φιλοσοφία"
Γ. Η "ιστορία του Είνε" και η ερμηνεία της αρχαίας φιλοσοφίας στο πλαίσιο αυτής
Α. Η δομή και το περιεχόμενο της πραγματείας
Ε. Η προβληματική της μετάφρασης έργων του Heidegger στα ελληνικά με αναφορά στις ιδιαιτερότητες της παρούσας πραγματείας
ΣΤ. Η ανά χείρας έκδοση της πραγματείας
Επεξήγηση συμβόλων, βραχυγραφιών και βιβλιογραφικών παραπομπών
ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΥΣΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ
Εισαγωγή
α) Η "φύσις" ως η θεμελιώδης λέξη αναφοράς της δυτικής Μετα-φυσικής
β) Η κεφαλαιώδης σημασία της αριστοτελικής φυσικής και η κεντρική της θέση: "πάντα τα φύσει κινούμενα"
1. Πρώτη προσέγγιση της ουσίωσης και της έννοιας της φύσης: η φύση ως "αρχή κινήσεως" και "ουσία" των φύσει όντων {192 b 8 - 193 α 28}
α) Η φύση ως "αιτία" των φύσει όντων και "αρχή" της κίνησής τους
β) Η αριστοτελική σύλληψη της κίνησης ως μεταβολής και τα είδη αυτής
γ) Η βασική διάκριση των όντων σε "φυόμενα" και "ποιούμενα" και η "τέχνη" ως αρχή των ποιουμένων. Ο όρος "κατηγορία"
δ) Συγκεφαλαίωση και επεξήγηση του μέχρι τώρα καθορισμού της φύσης (το παράδειγμα του αυτοθεραπευόμενου γιατρού)
ε) Η σημασία του οντολογικού όρου "ουσία"
στ) Η οντολογική διάκριση μεταξύ Είναι και όντος· η "αοντοψία"
ζ) Η διδασκαλία του Αντιφώντος: φύση είναι το "πρώτον ενυπάρχον αρρύθμιστον"
η) Η σημασία του Είναι για τους Έλληνες: "παρουσίωση εις την ακρυπτότητα"
θ) Συνοπτική ανακεφαλαίωση της μέχρι τώρα ερμηνείας
2. Δεύτερη προσέγγιση της ουσίωσης και της έννοιας της φύσης: η φύση ως "μορφή" και "είδος" {193 α 28 - 193 b 20}
α) Η διάκριση ύλη - μορφή ως βάση για τον επαρκή καθορισμό της φύσης ως ουσίας
β) Η ελληνική σημασία των όρων "ύλη", "μορφή" και "είδος"
γ) Ο αποφασιστικός χαρακτήρας της φύσης δεν είναι η ύλη ως "δύναμις", αλλά η μορφή ως "εντελέχεια". Παρέκβαση: Η ελληνική σημασία της λέξης "λόγος"
δ) Η αριστοτελική ανάλυση της κίνησης και η εντελέχεια (ενέργεια) ως η ουσίωση της κινητότητας
ε) Η ενέργεια είναι πρότερη της δυνάμεως
στ) Η διάκριση της φύσης από την τέχνη βάσει της γένεσης
ζ) Η φύση ως "οδός φύσεως εις φύσιν"
η) Η "στέρησις" και ο οριστικός ουσιακός καθορισμός της φύσης
θ) Η αριστοτελική φύσις ως ο απόηχος της πρώτης αρχής της ερμηνείας του. Είναι στην ελληνική και όλως στην δυτική φιλοσοφία
Σχόλια του μεταφραστή
Αριστοτέλους, Φυσικής Ακροάσεως Β', 1
Πηγές και επιλεγμένη βιβλιογραφία
Ωρολόγιο