Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2018

Ελλάδα 1915-1917 - Μέσα από τα ρωσικά αρχεία



Το βιβλίο αυτό είναι μια ιστορική μελέτη αναφορικά με τη συμμετοχή της Ελλάδας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο μεταξύ των ετών 1915 και 1917 υπό το φως άγνωστου μέχρι σήμερα ρωσικού αρχειακού υλικού.

Περιέχει πολλά παντελώς άγνωστα μέχρι σήμερα στοιχεία, συμπληρώνει και διευρύνει τις όποιες γνώσεις μας, ενώ μας επιτρέπει να προσθέσουμε μια ολόκληρη διάσταση στο ζήτημα της συμμετοχής της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Περιλαμβάνει τηλεγραφήματα που απεστάλησαν στην Αγία Πετρούπολη μεταξύ των ετών 1915 και 1917 από τους Ρώσους διπλωματικούς απεσταλμένους στην Αθήνα, τη Ρώμη, το Παρίσι και το Λονδίνο. Τα τηλεγραφήματα αυτά αναφέρονται κατά κύριο λόγο στην πολιτική των δυνάμεων της Αντάντ έναντι της Ελλάδας, αποτελούν δε ένα τμήμα του αρχειακού υλικού που αφορούσε την τσαρική πολιτική πριν από την Οκτωβριανή Επανάσταση και δημοσιοποιήθηκε από τους Σοβιετικούς μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Υψίστης προτεραιότητας είναι ασφαλώς τα τηλεγραφήματα που απεστάλησαν από την Αθήνα. Πρέσβης της Ρωσίας στην Ελλάδα ήταν τότε ο πρίγκιπας E. Demidow, ο οποίος παρακολουθούσε προσεκτικά όχι μόνον τον ελληνικό πολιτικό βίο και την ελληνική εξωτερική πολιτική, αλλά και τους πολιτικούς ελιγμούς των αντιπροσώπων της Αντάντ, προπάντων βεβαίως εκείνους των Γάλλων αντιπροσώπων.

Ο καθηγητής Χάιντς Ρίχτερ (Heinz Richter) ανακάλυψε σχετικά πρόσφατα πολύτιμο σοβιετικό αρχειακό υλικό, το οποίο περιλαμβάνει πληθώρα τηλεγραφημάτων που αναφέρονται στην περίοδο 1915-1917 και μας δίνουν τη δυνατότητα να προσθέσουμε μια ολόκληρη διάσταση στο ζήτημα της συμμετοχής της Ελλάδας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Τα  τηλεγραφήματα αυτά περιέχουν παντελώς άγνωστα μέχρι σήμερα στοιχεία. Υπ’ αυτήν την έννοια, επιτρέπουν στους μεν ερευνητές να περιγράψουν με μεγαλύτερη εγκυρότητα τις δραματικές εξελίξεις εκείνης της περιόδου, στους δε αναγνώστες να συμπληρώσουν και να διευρύνουν σε σημαντικό βαθμό τις όποιες γνώσεις τους για τα γεγονότα εκείνης της εποχής.

Το βιβλίο αυτό είναι μια άκρως ενδιαφέρουσα ιστορική μελέτη αναφορικά με τη συμμετοχή της Ελλάδας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο κατά  τα έτη 1915-1917 υπό το φως των ρωσικών αρχείων.

Περιεχόμενα

Προλεγόμενα

Πρόλογος

Η ΕΛΛΑΔΑ ΤΟ 1915

Οι πρωταγωνιστές

Το έτος 1915

Η αυθαίρετη πρόσκληση της Αντάντ από τον Βενιζέλο

Η δημιουργία προγεφυρώματος στη Θεσσαλονίκη

Συγκεφαλαίωοη

Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ «ΕΥΜΕΝΟΥΣ ΟΥΔΕΤΕΡΟΤΗΤΑΣ»

Η Μακεδονία υπό γαλλική κατοχή

Η κατάληψη του οχυρού Ρούπελ στα στενά του Στρυμόνα

Η κλιμάκωση της γαλλικής πιέσεως

Απόπειρα αλλαγής πορείας

Η επάνοδος του Βενιζέλου στην εξουσία

Συγκεφαλαίωση

Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΙΧΑΣΜΟΣ

Οι εξελίξεις στην Αθήνα

Τα Νοεμβριανά

Η προσωρινή κυβέρνηση

Συγκεφαλαίωση

ΟΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΕΩΣ ΤΗΝ ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

Η διάσκεψη της Ρώμης τον Ιανουάριο του 1917

Το εμπάργκο και τα επιπρόσθετα μέτρα καταστολής

Ο Κωνσταντίνος χωρίς την προστασία του Τσάρου

Ο Jonnart αναλαμβάνει δράση

Η ανατροπή του Κωνσταντίνου

Συγκεφαλαίωση

ΟΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

Η Ελλάδα υπό τον Jonnart

Τα ζητήματα με την Ιταλία

Το νέο καθεστώς

Η αλληλογραφία ανάμεσα στον Γουλιέλμο Β' και το ζεύγος Κωνσταντίνου Α' - Σοφίας

Συγκεφαλαίωση

Ανακεφαλαίωση

Σημειώσεις

Βιβλιογραφία

Ευρετήριο ονομάτων


Παρασκευή, 5 Οκτωβρίου 2018

Η εκδίκηση των ανέμων


Κει που ξεχύνεται η αύρα του ωκεανού
εκεί θα σβήσει η πνοή μου


Α​​​​φού έπιναν τελετουργικά την τελευταία κούπα σάκε και αποχαιρετούσαν τους συντρόφους, οι καμικάζι* απογειώνονταν και κατευθύνονταν στο όρος Κάιμον, το νοτιότερο άκρο της ηπειρωτικής Ιαπωνίας. Σαν ύστατο χαιρετισμό προς την πατρίδα, προσεύχονταν σ’ αυτό και το έραιναν λουλούδια, χαράζοντας ύστερα πορεία νοτιοδυτική για να συναντήσουν τους στόχους τους. 

Άγαλμα πιλότου καμικάζι στο Πολεμικό μουσείο Yushukan, στο ιερό μνημείο των πεσόντων Yasukuni, στο Τόκιο

Τι ήταν άραγε εκείνο που οδήγησε τους σχεδόν έφηβους πιλότους της Ιαπωνίας να καταταγούν μαζικά στις τάξεις των καμικάζι; Στη βάση αυτής της στάσης βρίσκεται η κοινωνική κατήχηση του Σίντο, δηλαδή η προσήλωση στο καθήκον, ο σεβασμός των νόμων και των κανόνων χωρίς να αναγνωρίζεται στο άτομο το δικαίωμα να τους κρίνει και να τους παραβαίνει, ο σχολαστικός σεβασμός της ιεραρχίας και ο πατριωτισμός. Βρίσκεται ακόμα το Μπουσίντο, ο λεπτοδουλεμένος κώδικας τιμής των σαμουράι που διδάσκει την τόλμη, την καρτερία, την αυτοθυσία, την εντιμότητα, την δικαιοσύνη, την ευγένεια. Αλλά και η βαθιά ενσυνείδηση, η υπερβατική θεώρηση της ύπαρξης που χαρίζει στον άνθρωπο το Ζεν, με το οποίο είναι ακόμα και σήμερα μπολιασμένο μεγάλο μέρος της εκπαίδευσης και της πνευματικής ζωής της χώρας.


Οι Ιάπωνες, ως έθνος και πολιτισμός, διακρίνονται για τις αυστηρές παραδόσεις, την απόλυτη αφοσίωση στο καθήκον, την τήρηση του κώδικα τιμής των σαμουράι με κάθε θυσία, αλλά και την καλλιτεχνική τους έκφραση γεμάτη ευαισθησία, ποιητικές εικόνες και τρυφερότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι το εθνικό λουλούδι-σύμβολο της Ιαπωνίας είναι το άνθος της κερασιάς (sakura), λουλούδι συνδεδεμένο με τους σαμουράι επειδή ζει λίγο και συμβολίζει τη θνητότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.


Η επίλεκτη μονάδα των καμικάζι ήταν χωρισμένη σε τέσσερις υποομάδες που, διόλου τυχαία, είχαν ονομασίες δανεισμένες από ένα πατριωτικό ποίημα του στοχαστή Μοτοόρι Νορινάγκα (1730 – 1801): «Το πνεύμα της Ιαπωνίας είναι σαν τα ανθάκια της κερασιάς που στραφταλίζουν στον πρωινό ήλιο». Ήταν λοιπόν οι μονάδες Shikishima (ποιητική ονομασία της Ιαπωνίας), Yamato (το πνεύμα της παλιάς Ιαπωνίας), Asahi (ο ανατέλλων ήλιος) και Yamazakura (το λουλούδι της κερασιάς).


Τη θρυλική παράδοση των παλαιών σαμουράι να αποχαιρετούν τον κόσμο των ζωντανών γράφοντας ένα ποίημα προτού αυτοκτονήσουν τελετουργικά διατήρησαν με ευλάβεια οι πιλότοι που υπηρέτησαν στις ξακουστές μονάδες αυτοκτονίας Τοκοτάι τους τελευταίους μήνες της Μεγάλης Σύρραξης. 

Πένθιμα χαϊκού που όμως αποθεώνουν τη ζωή. «Αν τώρα δείλιαζα, εκείνη δε θα μ’ έπαιρνε στην αγκαλιά της./ Οπως και να ’χει θα πεθάνω – είναι το έσχατο μυστήριο αυτό. Ρουφάω το μπουμπούκι των χειλιών της πάλι και πάλι – ετούτο το φιλί τέλειωσε πια».

Τα ποιήματα είναι απλά αλλά άρτια, με νοήματα άλλοτε πιο ξεκάθαρα, άλλοτε πιο συμβολικά, αλλά γραμμένα με ειλικρίνεια και, δεδομένης της φόρτισης και της έντασης της συγκεκριμένης περίστασης, με αξιοθαύμαστη καθαρότητα σκέψης.

«Δε μου απομένουν παρά ελάχιστες στιγμές/ αλλά μπορώ ακόμη τη σελήνη στον ουρανό της μέρας ν’ αγναντεύω».

Ο Yukio Araki πέθανε στα 17 του σε μία αποστολή αυτοκτονίας σε αμερικάνικο αεροπλανοφόρο στις 27 Μαίου του 1945. Στη φωτογραφία διακρίνεται ο Araki να κρατάει ένα κουταβάκι μαζί με τέσσερις άλλους συμπολεμιστές του

Ο στρατιώτης καμικάζι που σε λίγες μέρες, ώρες ή και λεπτά είναι προδιαγεγραμμένο ότι θα πέσει πάνω στο πλοίο του εχθρού, θυσιάζοντας τον εαυτό του για την πατρίδα του με τον πιο τραγικό τρόπο, δεν διστάζει να εκφράσει μέσα σε λίγους στίχους όσες σκέψεις προλαβαίνει να κάνει, όποια ανησυχία μπορεί να έχει εκείνη τη στιγμή – τον έρωτά του για κάποια κοπέλα που δεν θα ξαναδεί «Ό, τι θυμάμαι, το μεταξένιο δέρμα,/ τα μάγουλά της, τα γόνατά της), την αγωνία του για τη στιγμή που θα πάψει να υπάρχει «Μα τι σου έφταιξα λοιπόν;/ Κει που ξεχύνεται η αύρα του ωκεανού/ εκεί θα σβήσει η πνοή μου;», την ψύχραιμη αποδοχή του πεπρωμένου του «Σαν έρθει η ώρα εκείνη, θα σκιαχτώ./ Ψεύτης δεν είμαι./ Είμαι γενναίος».


Μικρά αριστουργήματα που γράφτηκαν ώρες ή ακόμα και λεπτά πριν η σάρκα συντριβεί μαζί με το μέταλλο σε μια πράξη υπέρτατης αυτοθυσίας.  «Φόβος για να με σταματήσει δεν υπάρχει/ Θυμός για να με σταματήσει δεν υπάρχει/ Αγάπη για να με σταματήσει δεν υπάρχει/ Θάνατος δεν υπάρχει».

Μαζί τους, στο νησί με τα πολλά ηφαίστεια, τα βουνά που συναντούμε στα ποιήματά τους, ζούσε η Τόμε-σαν, μια κοπέλα που κρατούσε ένα ταβερνείο-καφενείο πλάι στη σχολή τους, ήταν η εξομολογήτρια και η παρηγορήτρα τους και τους ξεπροβόδιζε στην τελευταία τους πτήση (συνομιλία με τον γάλλο δημοσιογράφο Φιλίπ Πονς, για την εφημερίδα «Λε Μοντ» το 2007. Ένας από αυτούς, της χάρισε φεύγοντας τα νιάτα του και αυτός είναι ο λόγος που έζησε τόσο πολύ έλεγε η Τόμε-σαν· ένας άλλος της είπε ότι θα επιστρέψει ως λαμπυρίδα...

Διαβάζοντάς τα κανείς τώρα, έχοντας γνώση του ιστορικού πλαισίου αλλά και των συνθηκών μέσα στις οποίες γράφτηκαν, δεν μπορεί παρά να νιώσει τη συναισθηματική και συγκινησιακή φόρτιση της στιγμής. 


Οι λίγοι στίχοι τους που μεταφράζονται από τον Δημήτρη Χουλιαράκη στο βιβλίο Η εκδίκηση των ανέμων και είναι επιλεγμένοι από το: Jodiann Stevenson, An Excerpt from Kamikaze Death Poetry, SPECS journal of arts and culture, Vol. 2, Article 54 (2009). 


*Καμικάζε (Ιαπωνικά: 神風) ή εσφαλμένα Καμικάζι (Αγγλικά: kamikaze) είναι ιαπωνική σύνθετη λέξη με δύο ιδεογράμματα, με κυριολεκτική σημασία Θείος Άνεμος.

Πηγές:
(1)
(2)
(3)
thulebooks,gr

Δευτέρα, 1 Οκτωβρίου 2018

Δήλος και Υπερβόρειοι




Μ᾽ αυτόν τον τρόπο λοιπόν λένε πως οι προσφορές στους θεούς, που, σκευασμένες σε καλαμιές σιταριού, στέλνονται από τους Υπερβορείους και φτάνουν στους Σκύθες, κι από τους Σκύθες τις παραλαμβάνουν πια ο ένας ύστερ᾽ απ᾽ τον άλλον οι γειτονικοί λαοί διαδοχικά και τις μεταφέρουν όλο και πιο δυτικά, ώσπου φτάνουν στο Αδριατικό πέλαγος· [4.33.2] κι αποκεί, αφού τις ξεπροβοδίσουν προς τα νότια, οι πρώτοι Έλληνες που τις παραλαβαίνουν είναι οι Δωδωναίοι, κι απ᾽ εκεί τις κατεβάζουν στο Μαλιακό κόλπο και τις περνάνε απέναντι, στην Εύβοια, κι από πόλη σε πόλη τις μεταφέρουν ώς την Κάρυστο· όμως την Άνδρο, που ήταν η σειρά της, την προσπερνούν· γιατί οι Καρύστιοι είναι που τις φέρνουν στην Τήνο, κι οι Τήνιοι στη Δήλο. [4.33.3] Μ᾽ αυτόν τον τρόπο λοιπόν λένε πως οι προσφορές αυτές έφτασαν στη Δήλο, και πως οι Υπερβόρειοι την πρώτη φορά έστειλαν δυο κοπέλες να μεταφέρουν τις προσφορές, που οι κάτοικοι της Δήλου τις ονομάζουν Υπερόχη και Λαοδίκη· και πως μαζί μ᾽ αυτές, για να τις προστατεύουν, οι Υπερβόρειοι έστειλαν πέντε συμπολίτες τους ως συνοδούς, αυτούς που σήμερα τους ονομάζουν Περφερείς κι απολαμβάνουν μεγάλες τιμές στη Δήλο. [4.33.4] Επειδή όμως αυτοί που στάλθηκαν δεν τους γύρισαν πίσω, τους Υπερβορείους, λένε, τους έπιασε φόβος μήπως κάθε φορά τούς συμβαίνει να στέλνουν τους ανθρώπους τους και να μη τους βλέπουν να γυρίζουν· έτσι λοιπόν φέρνουν στα σύνορα της χώρας τους τις προσφορές στους θεούς σκευασμένες σε καλαμιές σιταριού κι εξορκίζοντας τους γείτονές τους τούς προστάζουν να τις ξεπροβοδίσουν από τη χώρα τους σε άλλο έθνος. [4.33.5] Και λένε πως μ᾽ αυτό τον τρόπο αυτές ξεπροβοδίζονται και φτάνουν στη Δήλο, και ξέρω —το είδα ο ίδιος— ένα έθιμο παρόμοιο μ᾽ αυτές τις προσφορές: οι γυναίκες της Θράκης και της Παιονίας, όταν κάνουν θυσίες στην Άρτεμη τη βασίλισσα, δεν προσφέρουν τις θυσίες αυτές χωρίς καλαμιές σιταριού.
[4.34.1] Ξέρω λοιπόν πως ετούτες κάνουν αυτά, κι όσο για τις κοπέλες αυτές που ήρθαν από τους Υπερβορείους, μετά το θάνατό τους στη Δήλο τούς προσφέρουν λατρεία κόβοντας τα μαλλιά τους και οι κοπέλες και τ᾽ αγόρια της Δήλου· οι κοπέλες, αφού κόψουν μια πλεξούδα από τα μαλλιά τους και την τυλίξουν γύρω από αδράχτι, την αποθέτουν στον τάφο τους [4.34.2] (κι ο τάφος τους βρίσκεται στο εσωτερικό του ναού της Άρτεμης κι απάνω του βλάστησε λιόδεντρο), και τ᾽ αγόρια της Δήλου τυλίγουν ένα τσουλούφι απ᾽ τα μαλλιά τους σε πρασινάδα και τ᾽ αποθέτουν με τη σειρά τους πάνω στον τάφο. Λοιπόν ετούτες τις τιμές προσφέρουν οι κάτοικοι της Δήλου σ᾽ αυτές.
[4.35.1] Κι οι ίδιοι λένε πως κι άλλες δυο κοπέλες απ᾽ τη χώρα των Υπερβορείων, η Άργη και η Ώπη, πέρασαν μέσ᾽ από τις χώρες των ίδιων ακριβώς λαών που αναφέραμε κι έφτασαν στη Δήλο ακόμα πιο πριν από την Υπερόχη και τη Λαοδίκη. [4.35.2] Λένε λοιπόν πως αυτές έφτασαν στην Ελλάδα φέρνοντας στην Ειλείθυια τις προσφορές που της είχαν τάξει για να ᾽χει η Λητώ καλή λευτεριά, ενώ η Άργη και η Ώπη έφτασαν μαζί με τις θεές αυτές, και πως οι Δήλιοι πρόσφεραν σ᾽ αυτές διαφορετική λατρεία· [4.35.3] δηλαδή οι γυναίκες τους συγκεντρώνουν τάματα γι᾽ αυτές αναφέροντας τα ονόματά τους καθώς ψέλνουν τον θρησκευτικό ύμνο που σύνθεσε γι᾽ αυτές ο Ωλήν από τη Λυκία, και πως οι νησιώτες και οι Ίωνες απ᾽ αυτές έμαθαν να ψέλνουν ύμνους στην Ώπη και την Άργη, αναφωνώντας τα ονόματά τους και συγκεντρώνοντας τάματα (κι αυτός ο Ωλήν ήρθε από τη Λυκία και σύνθεσε και τους άλλους παλιούς ύμνους που τραγουδιούνται στη Δήλο)· [4.35.4] και πως, όταν καίονται τα μεριά των σφαχταριών της θυσίας πάνω στο βωμό, τη στάχτη τους την παίρνουν και την απλώνουν όλη πάνω στον τάφο της Ώπης και της Άργης. Κι ο τάφος τους βρίσκεται πίσω από το ναό της Άρτεμης, προς τ᾽ ανατολικά, ακριβώς δίπλα από την αίθουσα συμποσίων των Κείων.

ΗΡΟΔΟΤΟΣ
Ἱστορίαι 

thulebooks.gr